Bir Andreas Gursky Fotoğrafı

İzlediğiniz eser meşhur fotoğraf sanatçısı Andreas Gursky’ye ait. Gursky’nin bu fotoğrafı birkaç ay önce bir açık artırmada 4.3 milyon dolara satılarak dünyanın en pahalı fotoğrafı unvanını kazandı. Muhtemelen bir kısmınız “bu fotoğrafın nesi 4.3 milyon dolar” diye düşünüyor.

Andreas Gursky geçtiğimiz yıllarda özellikle insanlığın endüstriyel bileşenlerinin şehir yaşantısında ortaya çıkardığı örüntüleri belgelediği çalışmaları ile gündeme gelmiş, eserlerinin içerdiği derin kültürel eleştiriler ile dünya mirasına büyük bir iz bırakacağı konusunda tartışılacak pek bir şey olmadığını herkese göstermişti.

Fakat Gursky’nin saygın bir fotoğrafçı olmasıyla fotoğrafına ödenen miktar, ya da fotoğrafa ödenen miktar ile fotoğrafın gerçek değeri arasında manalı bir korelasyon aramak gereksiz. Bir fotoğrafın gerçek değerini fotoğrafçısı belirlemez. Neyin fotoğraflandığı da belirlemez. Fotoğrafın ‘banknot’ cinsinden değerini belirleyen alıcının reklamını yaptığı değerin de fotoğrafın gerçek değeri ile ilgisi yoktur. Bir fotoğrafın gerçek değerini yalnızca ‘izleyen’ belirleyebilir. İzleyicinin belirlediği değerin evrenselliği de yoktur; herkesin biçtiği değer havaya karışır gider. Hatta kendisini fotoğraf sanatçısı olarak niteleyip, insanların beğenisi için fotoğraf çeken kişiyi son derece ironik bir duruma düşüren de tam olarak budur.

Kaynak: Murat Eren

11. Filmekimi

Program: http://filmekimi.iksv.org/tr/index.asp


İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) tarafından 11. kez düzenlenen Filmekimi, bu yıl Vodafone FreeZone sponsorluğunda 29 Eylül-7 Ekim tarihlerinde gerçekleştiriliyor.


Sinemaseverlerin her yıl iple çektiği; İKSV tarafından bu yıl 11.si düzenlenecek olan Filmekimi’nde bu yıl, yine sinema dünyasından parlak yapımlar, usta yönetmenlerin dünyanın belli başlı festivallerinde gösterilmiş, ödüller kazanmış son yapıtlarının da aralarında bulunduğu 39 film izleyicilerin karşısına çıkacak. Zengin programıyla Filmekimi, 29 Eylül-7 Ekim tarihlerinde, İstanbul'da 9 gün boyunca Atlas, Beyoğlu ve Nişantaşı Citylife City’s olmak üzere 3 sinemada izleyicilerle buluşacak.


Filmekimi bu yıl da Türkiye'nin dört bir köşesini geziyor

11. Filmekimi bu yıl da İstanbul sınırlarını aşarak Türkiye’nin 8 farklı şehrine sinemanın en iyi ve en güncel örneklerini götürecek. Geçen yıl ilk kez İstanbul’a ek olarak beş şehirde daha sinemaseverlerle buluşan Filmekimi gösterimleri, bu yıl Bursa, İzmir, Ankara, Erzurum, Diyarbakır ve Gaziantep’te gerçekleştirilecek. Ayrıca Van ve Batman'da da Filmekimi kapsamında ücretsiz gösterimler yapılacak.

İstanbul dışındaki kentlerde, 11. Filmekimi programındaki filmlerinden yapılacak bir seçkinin yanı sıra nisan ayında yapılan 31. İstanbul Film Festivali'nde gösterilen filmlerin de yer aldığı özel bir seçki sunulacak. Filmekimi kapsamında bu yıl Avrupa Birliği MEDIA programının desteği ve Saraybosna, Sofya ve Transilvanya Film Festivalleri’nin işbirliğiyle İstanbul dışında yapılacak. 


Filmekimi gösterimlerinin tarihleri şöyle: 

29 Eylül - 7 Ekim: İstanbul: Atlas, Beyoğlu, Nişantaşı
29 Eylül - 1 Ekim: Bursa Korupark Sineması
5 - 7 Ekim: İzmir Karaca Sineması
12 - 14 Ekim: Ankara Büyülü Fener Kızılay Sineması ve Erzurum Cinetekno Sineması
19 - 21 Ekim: Gaziantep Sinepark Nakıp Ali Sineması ve Diyarbakır Avrupa Sineması





FİLMEKİMİ PROGRAMINDA NELER VAR?

Ödüllü filmler Filmekimi’nde


ACI / PIETA / Kim Ki-duk
Güney Koreli yönetmen Kim Ki-duk’un, Eylül ayında 69. Venedik Film Festivali’nde Altın Aslan ödülü alan son filmi Acı / Pieta, Venedik’ten sonra ilk kez Filmekimi’nde gösteriliyor. Tefeciler adına çalışan zalim ve yalnız bir adamın ve günün birinde karşısına çıkarak annesi olduğunu iddia eden bir kadının hikâyesini anlatan film, şiddet sahneleri yüzünden Kore’de şimdiden büyük bir tartışma yarattı.


AŞK / LOVE / Michael Haneke
Filmekimi, bu yıl Cannes’da Altın Palmiye kazanan ve başrollerdeki Jean-Louis Trintignant ve Emmanuelle Riva’nın muhteşem oyunculuklarıyla hafızalara kazınan Michael Haneke’nin Aşk / Love filmini sunuyor. Yılların eskitemediği deneyimli oyuncu Jean-Louis Trintignant’ın 14 yıl aranın ardından ilk kez setlere döndüğü filmde usta oyuncuya Emmanuelle Riva, Isabelle Huppert ve Alexandre Tharaud gibi yıldız isimler eşlik ediyor. Seksenli yaşlarını sürmekte olan Georges ve Anne, birbirlerine çok bağlı, emekli, kültürlü müzik öğretmenleridir. Anne’ın felç geçirmesiyle, aralarındaki sevgi bağı gitgide zorlanıyor. Haneke’nin bu iç burkan dramı, merhametli olduğu kadar acımasız, gerçekçi ve yürek paralayıcı. Aşk, Haneke’ye Cannes’da Beyaz Bant’tan üç yıl sonra ikinci kez Altın Palmiye’yi kazandırdı ve 2013 için Avusturya’nın Oscar adayı oldu. 


MELEKLERİN PAYI / THE ANGELS’ SHARE / Ken Loach
Cannes’da 2012 Mayıs ayında Jüri Ödülü alan ve Ken Loach’in yönetmenliğini yaptığı Meleklerin Payı / The Angels’ Share, Filmekimi’nin merakla beklenen filmlerinden. Siyasetle mizahı ustalıkla bir araya getiren yönetmen Ken Loach, uzun süredir birlikte çalıştığı senaryo yazarı Paul Laverty ile yeniden el ele veriyor ve İskoçya’nın başkenti Glasgow’da bir grup genç suçluyu kara mizah kullanarak merceği altına yatırıyor.


TEPELERİN ARDINDA / BEYOND THE HILLS / Cristian Mungiu
Cristian Mungiu’nin bu yıl Cannes Film Festivali’nde 2 ödül birden kazanan filmi Tepelerin Ardında / Beyond the Hills, Filmekimi’nin ses getirecek filmlerinden olacak. Filmin her iki başrol oyuncusu, Cosmina Stratan ve Cristina Flutur Cannes’da “En İyi Kadın Oyuncu” ödülünü paylaşırken, Christian Mungiu da “En İyi Senaryo Ödülü”nü aldı. Cristian Mungiu, 4 Ay, 3 Hafta, 2 Gün filmiyle, 2007 yılında Cannes’da Altın Palmiye kazanmıştı. Film, rahibeliği seçen çocukluk arkadaşını manastırdan çıkarmaya kararlı bir kızın mücadelesini ele alıyor.


ONUR SAVAŞI / THE HUNT / Thomas Vinterberg
Dogma 95 kurucularından Thomas Vinterberg, verdiği aradan sert olduğu kadar zorlayıcı bir öyküyle dönüyor. Bu yıl Cannes’da büyük gürültü koparan ve başrol oyuncusu Mads Mikkelsen’e En İyi Erkek Oyuncu ödülünü getiren Onur Savaşı / The Hunt filminde, haksız yere çocuk taciziyle suçlanan ve mahvolan yaşamını yeniden kurmaya çalışan bir adamın hikâyesi anlatılıyor.


DÜŞLER DİYARI / BEASTS OF THE SOUTHERN WILD / Benh Zeitlin
Benzersiz, unutulmaz, etkileyici bu kahramanlık öyküsü, Sundance ve Cannes’ın tartışmasız yıldızı olan Benh Zeitlin’in yönetmeliğini yaptığı Düşler Diyarı / Beasts of the Southern Wild, Filmekimi programının en parlak ödüllü filmlerinden. Filmde, Louisiana’da, bentlerin ardında yaşayan altı yaşındaki küçük Hushpuppy’nin babasının esrarengiz bir hastalığa yakalanması ve ardından gelen olaylar masalsı bir diller anlatılıyor. Film, bu yıl Cannes'da en iyi ilk filme verilen Altın Kamera ve FIPRESCI (Belirli Bir Bakış), Sundance'te ise Jüri Büyük Ödülü ve En İyi Görüntü ödüllerini aldı. 


ÇOCUKLAR / CHILDREN OF SARAJEVO / Aida Begic
TRT ile yönetmen Semih Kaplanoğlu’nun ortak yapımcılığında çekilen Çocuklar / Children of Sarajevo filminde yönetmen Aida Begic, Bosna’da savaş sonrasının zorlu şartlarını incelikli bir yaklaşımla ele alıyor. Filmde anne-babalarını savaşta kaybeden genç Rahime ile kardeşi Nedim’in zorlu şartlar altında Saraybosna’da verdikleri yaşam mücadelesi anlatılıyor. Aida Begic, Kar adlı filmiyle 2008’de Cannes’da Eleştirmenler Haftası Büyük Ödülü’ne layık görülmüştü. Çocuklar, Mayıs 2012’de Cannes’da Belirli Bir Bakış­–Jüri Özel Övgüsü, Pesaro’da En İyi Film, Genç Jüri Ödülü ve Uluslararası Af Örgütü ödüllerinin sahibi oldu. 


KOŞULSUZ SEVGİ / BROKEN / Rufus Norris
Tanınmış tiyatro ve opera yönetmeni Rufus Norris’in ilk sinema filmi Koşulsuz Sevgi / Broken, on bir yaşındaki şeker hastası Skunk’ın masum çağlarını sona erdiren olaylı yaz tatilini konu alıyor. Cannes’da Eleştirmenler Haftası’nın açılışını yapan, Daniel Clay’in romanından uyarlanan filmin özgün müziklerinde Damon Albarn’ın imzası var.


BAŞTAN AL / CAMILLE REWINDS /  Noémi Lvovsky 
Noémi Lvovsky’nin hem yönettiği hem de başrolünü üstlendiği, Cannes Film Festivali’nin Yönetmenlerin On Beş Günü bölümünde En İyi Fransızca Film ödülünü kazanan son filmi Baştan Al / Camille Rewinds, 1980’lerin unutulmaz, parlak, çılgın, isyankâr dünyasını anlatıyor. Bu hareketli, nostaljik ve hınzır filme adını veren kahraman Camille, yılbaşı gecesi birden bire 16 yaşına geri dönerek, annesi, babası, arkadaşları ve 25 yıl önce evlendiği Eric’le yeniden karşılaşıyor. Film, Locarno Film Festivali’nde de Variety Dergisi’nin Piazza Grande Ödülü’nü aldı. 


DUVAR / THE WALL / Julian Roman Pölsler
Marlen Haushofer’in kült romanından uyarlanan, Julian Roman Pölsler’in yönetmenliğini üstlendiği Duvar / The Wall, yalnızlık ve hayatta kalmaya dair özgün bir deneyim sunan çağdaş Robinson Crusoe öyküsü. Bir kadının köpeğiyle birlikte görünmez bir duvarın ardında mahsur kaldığı Avusturya dağlarındaki bir kulübede geçen Berlin Film Festivali’nde Kiliseler Birliği Ödülü’nü aldı.


GÖLGEDE DANS / SHADOW DANCER / James Marsh
Kral / The King ve Oscar’lı Teldeki Adam / Man on Wire filmlerinin yönetmeni James Marsh’ın son filmi Gölgede Dans / Shadow Dancer, IRA meselesini ideolojiye takılmadan, insani bir boyutta ele alan çarpıcı bir psikolojik gerilim. Kuzey İrlanda’nın bağımsızlığına kendini adayan bir dava kadınının Londra’da metroya bomba yerleştirme suçlamasıyla tutuklanmasının ardından gizli servisin ona sunduğu zorlu seçimi konu alan filmde Clive Owen gizli servis ajanı rolünde. Filmin oyuncuları Andrea Riseborough ve Brid Brennan ise Edinburgh Film Festivali'nde En İyi Oyuncu ödülüne layık görüldüler. 


SAVAŞIN GÖLGESİNDE / LORE / Cate Shortland
Cate Shortland, Tepetaklak / Somersault filminden sonraki bu ilk çalışmasında, savaş sonrası acıları ve değişen dünyaya karşı büyümenin zorluklarını ele alıyor. 2012 Locarno İzleyici Ödülü layık görülen Savaşın Gölgesinde / Lore, savaşın bitişiyle hüküm süren kargaşa, yokluk ve acının ortasında, Thomas adında gizemli bir Yahudi kaçakla karşılaşan Lore’un dünyasını anlatıyor. Savaşın Gölgesinde, Avustralya’nın 2013 Oscar adayı olarak ilan edildi.


AI WEIWEI: ASLA PİŞMAN OLMA / AI WEIWEI: NEVER SORRY /  Alison Klayman
Bu yılki Sundance’de Jüri Özel Ödülü’nün sahibi olan, Alison Klayman’ın son filmi Ai Weiwei: Asla Pişman Olma / Ai Weiwei: Never Story, Çin’in en tanınmış sanatçısı Ai Weiwei’in keskin sansür ve etkisiz bir hukuk anlayışının hüküm sürdüğü ülkesinde, baskılara rağmen, sözlerini sakınmadan sanatı ve sosyal medya aracılığıyla kitleleri örgütleyişini konu alıyor. Ai Weiwei: Asla Pişman Olma, bu dijital çağ muhalifinin içyüzüne bakarken onun küresel çaptaki etkililiğini ve sanatla siyasetin sınırlarını inceliyor.


NO / Pablo Larraín
İstanbul Film Festivali’nde Altın Lale’yi kazanan Tony Manero ve 2010 yapımı Post Mortem’in ardından gelen son filmi No’da yönetmen Pablo Larraín, Şili’nin askeri diktatörü Augusto Pinochet ‘ye karşı yürütülen bir reklam kampanyasını ele alıyor. Pinochet’nin baskılara boyun eğerek 1988’de kendi başkanlığını referanduma götürme kararı alışı ardından muhalefet önderleri “Hayır” kampanyalarını yönetmek üzere genç ve küstah reklamcı Rene Saavedra ile anlaşıyorlar. Başrollerinde Gael Garcia Bernal’ın yer aldığı film bu yıl Cannes’da Sanat-Sinema Ödülü’ne layık görüldü.


Usta yönetmenlerin son filmleri Filmekimi’nde
 
BEN VE SEN / ME AND YOU / Bernardo Bertolucci
Yeni Dalga’nın ruhu, büyük usta Bernardo Bertolucci’nin Düşler, Tutkular ve Suçlar’dan yedi yıl sonra çektiği ve Cannes’da yarışma dışı gösterilen son filminde yeniden hayat buluyor. Ben ve Sen / Me and You filminin anti-kahramanı, okuldan nefret eden, dünyanın sonuna dair tuhaf fikirleri olan, ailesiyle arası bozuk 14 yaşındaki Lorenzo. Bir kaçamak yaparak gözlerden uzak kafa dinlemek isteyen Lorenzo, kendinden hayli büyük yaştaki üvey kız kardeşi Olivia ile bir hafta geçirmek zorunda kalıyor.


BİZ VE BEN / THE WE AND THE I / Michel Gondry
İlk olarak Foo Fighters, Björk, Beck, Massive Attack, Radiohead, Daft Punk gibi gruplar için çektiği, birer film niteliğindeki video klipleriyle ünlenen, daha sonra Sil Baştan / Eternal Sunshine of the Spotless Mind filmi ile büyük başarı ve Oscar kazanan senarist, yönetmen ve yapımcı Michel Gondry’nin yeni filmi Biz ve Ben / The We and The I Filmekimi’nde izleyicilerle buluşuyor. Cannes’da Yönetmenlerin On Beş Günü bölümünün açılış filmi olarak gösterilen Biz ve Ben, Bronx’lu bir grup ortaokul ve lise öğrencisinin okulun son gününde eve dönüşlerini dokunaklı olduğu kadar neşeli bir yolla ele alıyor. Gondry’nin bu oyuncaklı ve şaşırtıcı “yol filminde" erkek arkadaşlar, zorbalar, saç şekilleri, sürü psikolojisi, pis şakalar, cep telefonları ve gençliğe dair her şey ustalıklı bir dille anlatılıyor. 


KATİL JOE / KILLER JOE / William Friedkin
Efsane Şeytan / The Exorcist filminin yönetmeni William Friedkin’in son filmi 
22 yaşındaki torbacı Chris Smith’in hayat sigortasından para alabilmek üzere annesini öldürtmek üzere tuttuğu Katil Joe’yu ve onunla yaptığı pazarlığı konu alıyor. Yönetmen Friedkin’in “prensin aynı zamanda hem kiralık katil hem de Dallas’ta şerif olduğu bir Külkedisi masalı” şeklinde tanımladığı filmde olağanüstü karizmatik Joe, beş parasız Chris’in teklifini tek bir şartla kabul eder: Sigortadan para gelene dek Chris’in kız kardeşi Dottie’yi cinsel arzularını gidermek için kullanacaktır. Filmin başrollerinde Matthew McConaughey, Emile Hirsch, Thomas Haden Church, Juno Temple gibi tanınmış isimler yer alıyor. 


CENNETTEKİ ÇÖPLÜK / POLLUTING PARASIDE / Fatih Akın
Almanya’da yaşayan Türk asıllı yönetmen Fatih Akın’ın, Cannes’da özel bir seansta gösterilen son filmi Cennetteki Çöplük / Polluting Paradise Filmekimi’nde… Yönetmenin “en Türk filmim” olarak nitelendirdiği Cennetteki Çöplük, babasının memleketi olan Trabzon’un Çamburnu ilçesinde çektiği bir protesto filmi. İlçeye, dolgu bir çöplük sahası inşa edilmesine karar verilmesinin üzerine Akın, yaklaşan bu felakete karşı protesto için bildiği tek yöntemi seçti ve bu küçük köyün yetkililere karşı mücadelesini beş yıl boyunca filme aldı.


TUTKU / PASSION / Brian De Palma
Efsane sinemacı Brian De Palma’nın altı yıl aradan sonra sinemaya dönüşünü müjdeleyen Tutku / Passion, Dressed to Kill / Öldürmeye Hazır ve Basic Instinct / Temel İçgüdü tarzında bir erotik gerilim hikâyesi. Orijinal Ejderha Dövmeli Kız Noomi Rapace, müdürü Christine’e (Rachel McAdams) delicesine hayran olan hırslı işkadını Isabelle’i canlandırıyor. Masum, şirin ve kullanılmaya açık Isabelle’in bir sürü parlak fikri vardır. Christine de bu fikirleri çalmaktan çekinmez. Isabelle farkına varmadan Christine onu tehlikeli bir oyunun içine çekecek, bu işin sonu savaşa ve cinayete varacaktır. Eylül’de Venedik Film Festivali’nde ilk kez izleyici karşısına çıkan Tutku, ABD’den önce Filmekimi’nde gösteriliyor.


Filmekimi’nin merakla beklenen diğer filmlerinden seçmeler

 
SEVMEK GİBİ / LIKE SOMEONE IN LOVE / Abbas Kiarostami
Aşk, kaçırılan fırsatlar ve geçişken kimlikler, İranlı auteur Abbas Kiarostami’nin Cannes’da yarışan son filmi Sevmek Gibi / Like Someone in Love’ın ana temasını oluşturuyor. Toskana’da geçen bir aşk öyküsünü anlattığı Aslı Gibidir / Certified Copy filminin ardından Kiarostami bu kez Japonya’da, insanı şaşırtan, tuhaf bir ilişki üçgenini ele alıyor. Sevmek Gibi, insan ruhunu dikkatlice incelerken en derinde gizli kalmış hislerini de açığa çıkartıyor. 


HAVANA’DA 7 GÜN / 7 DAYS IN HAVANA / Benicio del Toro, Pablo Trapero, Julio Medem, Elia Suleiman, Gaspar Noé, Juan Carlos Tabio, Laurent Cantet
Yedi farklı yönetmenin, Havana'da geçen birbirinden farklı 7 öykü anlattığı Havana’da 7 Gün / 7 Days in Havana, Filmekimi’nin merakla beklenen filmlerinden... Filmin yedi öyküsünün her biri haftanın ayrı bir gününü anlatıyor. Filmi samimi ve gerçekçi kılan ise şehre turistik bir gözle bakmayı reddetmesi ve şehrin ruhunu özümseyerek, zengin bir yelpazeyi oluşturan farklı nesil ve kültürleri bir araya getirmeye çalışması. İlk yönetmenlik denemesiyle oyuncu Benicio del Toro’nun yanı sıra kendi yönettiği bölümde başrolü oynayan Elia Suleiman ve bu kez kameranın önüne geçen yönetmen Emir Kusturica, Havana’ya has sıcak ve yoğun duyguları yakalayan filmde dikkat çekiyor. Filmin diğer yönetmenleri ise Elefante Bianco / Beyaz Fil adlı filmiyle Cannes’da ilgi toplayan Arjantinli Pablo Trapero, Room in Rome / Ateşli Oda ve Kaotik Ana filmleriyle tanınan  Julio Medem, Irréversible ve Enter the Void filmlerinden festival seyircilerinin yakından tanıdığı Gaspar Noé, Waiting List / Otobüs Durağı adlı filmiyle tanınan Juan Carlos Tabio ve Entre les murs / Sınıf ile 2008’de Altın Palmiye kazanan Laurent Cantet. 


HAYALİMDEKİ AŞK / RUBY SPARKS / Jonathan Dayton & Valerie Faris
Bu yılın merakla beklenen bağımsız filmlerinden Hayalimdeki Aşk / Ruby Sparks’ın yönetmenliğini Little Miss Sunshine / Küçük Gün Işığım’ın yönetmen çifti Jonathan Dayton ve Valerie Faris üstleniyor. Aşk ve ilişkiler üzerine şirin, olanaksız, acı-tatlı, bir hayal bir gerçek bir film olan Hayalimdeki Aşk’ın senaryo yazarı, başrolü de gerçek hayattaki sevgilisi Paul Dano ile paylaşan Zoe Kazan. Annette Bening, Antonio Banderas, Steve Coogan gibi tanınmış isimlerin bir araya geldiği filmin müzikleri ise Devotchka’nın solisti Nick Urata’ya ait.


KAYIP ÇOCUKLUK / CLANDESTINE CHILDHOOD / Benjamin Avila
Yönetmen Benjamin Avila’nın, başından geçen gerçek olaylardan esinlenerek çektiği bu ilk filmi Kayıp Çocukluk / Clandestine Childhood, San Sebastian ve Havana Film Festivalleri’nden yapım ödülleri aldıktan sonra seyirciyle ilk kez Cannes Film Festivali’nde buluşmuştu. Kayıp Çocukluk, gizlenerek bir yaşam sürdürmek, aktivist olmak ve âşık olmak gibi kavramları 12 yaşındaki Juan’ın gözünden anlatıyor.


KARA OYUN / BLACK’S GAME / Oskar Thor Axelsson
Oskar Thor Axelsson’un yönetmenliğini üstlendiği Kara Oyun / Black’s Game, çılgın teknikleri, yüksek temposu, amansız şiddeti ve çarpıcı müzik kullanımıyla Trainspotting ve Koş Lola Koş gibi filmlerin tükenmez enerjisini örnek alıyor. Yapımcılığını en son Drive / Sürücü ile Cannes’da En İyi Yönetmen ödülü kazanan Nicolas Winding Refn’in üstlendiği film İzlanda suç dünyasının ufak tefek işlerden örgütlü ve vahşi, devasa bir sanayiye dönüştüğü 1990’ların sonundaki “büyüme çağı”nı mercek altına yatırıyor. Her şey toplumu derinden sarsan birkaç olayla başlıyor: iki silahlı banka soygunu, büyük bir sigorta yolsuzluğu ve ülke tarihinin en büyük uyuşturucu baskını.


YANLIŞ / WRONG / Quentin Dupieux
Yönetmen Quentin Dupieux’nün Steak ve Lastik / Rubber filmlerinden sonraki üçüncü filmi Yanlış / Wrong, Bunuel ve Ed Wood’un birlikte çektiği gerçeküstü bir komedi hissi veriyor. Kayıp bir köpek, bir dizi tuhaf insan, akıllara zarar, delicesine komik bir macera… Dolph Springer bir sabah uyandığında hayatının tek aşkı, köpeği Paul’ün kaybolduğunu fark eder. Paul’ün peşine düşen Dolph’un yoluna hayatlarını değiştireceği kişiler çıkar: pizza dağıtan bir nemfoman, bütünleşme arayışında koşu meraklısı bir komşu, Fransız-Meksika asıllı bir fırsatçı, iyice dengesiz bir hayvan dedektifi… Köpeğini ararken Dolph, bu uğurda kendi akıl sağlığını da tehlikeye atacaktır. 


DÖRDÜNCÜ KUVVET / THE FOURTH STATE / Dennis Gansel
Geceler Bizim / We are the Night ve Dalga / The Wave filmleriyle adını duyuran Alman yönetmen Dennis Gansel bu kez Rusya’da geçen bir casus-aksiyon filmine imzasını atıyor. Moritz Bleibtreu, Kasia Smutniak, Max Riemelt gibi oyuncuların yer aldığı Dördüncü Kuvvet’in kahramanı Paul Jensen, iş peşinde Berlin’den Moskova’ya taşınır ve deneyimleri sayesinde popüler bir gazetenin sosyete sayfalarının editörü olur. Moda gösterileri, partiler ve şöhretlerle dolu hayata tam da alışmışken, başı hem teröristler, hem gizli servis hem de Rusya’nın meşhur adalet sistemiyle belaya girer.


SÜPERSTAR / SUPERSTAR /  Xavier Giannoli
Xavier Giannoli’nin yönetmenliğini üstlendiği Süperstar / Superstar, sıradan, normal bir adamın bir gecede, nedensizce bir ünlüye dönüşmesinin hikâyesini anlatıyor. Filmin adındaki süperstar, hiçbir özelliği olmayan, mütevazı Martin Kazinski. Her sabah yaptığı gibi metroya binen Martin, bir tuhaflık sezer. Herkes ona bakmaktadır. Sonra biri imzasını ister, bir diğeri fotoğrafını çeker, öbürü elini sıkar… Şöhretin günümüzde ne kadar önemsendiğini işleyen film, sosyal medyayı da ele alarak bir çağdaş zaman taşlaması yaratıyor.


TETİKÇİLER / LOOPER / Rian Johnson
Joseph Gordon-Levitt, Bruce Willis, Emily Blunt, Paul Dano, Noah Segan, Jeff Daniels gibi yıldızlarla dolu kadrosu, hızlı temposuyla bilimkurgu aksiyon filmi Tetikçiler / Looper şimdiden “yeni neslin Matrix’i” olarak tanımlanıyor. Rian Johnson’a ün kazandıran Asi Gençlik / Brick ve Bloom Kardeşler filmlerinden sonra çektiği Tetikçiler, zamanda yolculuğun mümkün olduğu 2077 yılında geçiyor. Yasadışı ilan edilen bu zamanda yolculuğu yalnızca mafya kullanmakta ve ortadan kaldırmak istediklerini geçmişe yollayarak tetikçiler tarafından öldürülmelerini sağlamaktadır. Gelecekten gelen kurbanları öldüren uzman tetikçilerin en iyilerinden biri Joe’dur. Ne var ki, Joe’nun yeni kurbanı, 30 yıl sonradan gelen kendisidir. Joseph Gordon-Levitt’in canlandırdığı Joe’nun gelecekteki halini Bruce Willis canlandırıyor.


TÜM ARZULARIMIZ / ALL OUR DESIRES / Philippe Lioret 
Fransa’nın Ken Loach’u olarak övgüler alan yönetmen Philippe Lioret’nin 2009 İstanbul Film Festivali’nde açılış filmi olarak gösterilen Hoş Geldiniz / Welcome’ın ardından çektiği ikinci filmi Tüm Arzularınız / All Our Desire, sürükleyici bir dram. Filmin kahramanı, Lyon’da yargıçlık yapan Claire, sürekli karşılaştığı alacak ve icra davalarından bunalmıştır. Bir gün, davalı bir kadına gizlice yardım eder, ancak bu durum ortaya çıkar. Arkadaş olduğu bu kadını kurtarmaya kararlı olan Claire, kendinden daha yaşlı ve daha deneyimli bir yargıç olan Stéphane’a başvurur. Bu sırada Claire’in beyninde bir tümör olduğu ortaya çıkmıştır. Hastalığını kocasından bile saklayan Claire, Stéphane ile yakınlaşırken hem adaletsizliğe hem de hastalığına karşı mücadelesini sürdürecektir. 


MARLEY / Kevin Macdonald
Marley, bir müzisyen, bir devrimci ve bir efsane olarak gençliğinden uluslararası yıldız oluşuna dek bu efsane sanatçı Bob Marley’in yaşam öyküsünü anlatıyor. Marley ailesinin desteğiyle gerçekleştirilen filmde daha önce gün yüzüne çıkmamış görüntüler, inanılmaz performanslar ve yakın dostlarıyla yapılmış röportajlar da yer alıyor. İlk kez Berlin Film Festivali’nde izleyiciyle buluşan filmin yönetmeni, Kevin Macdonald filmde, ölümünden 30 yıl sonra bile Bob Marley’in nasıl hâlâ dünyanın dört bir yanındaki insanlara hitap etmeyi sürdürdüğünü inceliyor.


W.E. / Madonna
Madonna’nın son sinema çalışması W.E., aralarında 60 yıl olan iki aşk hikâyesini aynı anda anlatarak geçmişle geleceği özenle birlikte işliyor. Mutsuz evliliğinden bunalan New York’lu Wally Winthrop, Amerikalı sevgilisi Wallis Simpson’la evlenebilmek için tahttan feragat eden İngiltere Kralı 8. Edward’ın hikâyesini takıntı haline getirmiştir. Bu ünlü çiftin eşyalarının satışa çıkartıldığı bir açık artırmada Wally, Evgeni ile tanışır. Sotheby çalışanlarından Evgeni’nin geçmişi karanlıktır ama yine de bu gizemli adama âşık olur. Madonna’nın senaryosunu da yazdığı filmde bir yandan Wally’nin yasak aşkına şahit olurken bir yandan da İngiliz hanedanını karıştıran bu tarihi skandalı izleriz… Filmin oyuncu kadrosunda Abbie Cornish, James D’Arcy, Oscar Isaac, Andrea Riseborough ve James Fox gibi tanınmış isimler yer alıyor. 


ANTON CORBIJN İLE İÇLİ DIŞLI / ANTON CORBIJN INSIDE OUT / Klaartje Quirijns
Joy Division, U2, Metallica, Depeche Mode’dan R.E.M’e müzik dünyasının sayılı isimlerinin imajlarını belirleyen Hollandalı fotoğraf dehası ve yönetmen Anton Corbijn’ın aykırı olduğu kadar dopdolu bir kariyeri konu alan film, Klaartje Quirijns imzasını taşıyor. Anton Corbijn ile İçli Dışlı / Anton Corbijn Inside Out, başta Corbijn’ın kendisi olmak üzere Bono ve George Clooney gibi ünlülerle yapılan röportajlar eşliğinde Corbijn’ın çocukluk evini, çalışma mekânlarını, stüdyosunu ve film setlerini ziyaret ediyor, popüler kültürün bu nevi şahsına münhasır kişiliğinin samimi ve eşsiz bir portresini çiziyor.


İTAAT / COMPLIANCE / Craig Zobel
İlk gösterimini Sundance’te yapan ve gerçek bir olaydan esinlenen Craig Zobel’in filmi İtaat / Compliance, gerçeğin bazen kurmacadan daha da tuhaf olabileceğini kanıtlıyor. Ohio’da şehir dışındaki bir fast food lokantasında çalışan Sandra’yı bir gün polis telefonla arar. Arayan polis memuruna göre lokanta çalışanlarından Becky adındaki genç kız bir müşteriden para çalmıştır. Sandra telefondaki polise inanır ve talimatlarını harfi harfine izleyerek Becky’yi tutsak alır. Bundan sonrası çarçabuk çılgınlığın sınırlarına dayanan bir kâbusa dönüşecektir.


JACK VE DIANE / JACK & DIANE /  Bradley Rust Gray
Quay Kardeşler’in hazırladığı animasyon sahneleri ve Múm’un bestelediği müziklerle Jack ve Diane ilk aşkı uzun süreli bir ilişkiye dönüştürme çabasını anlatıyor. Bradley Rust Gray’in yönetmenliğini üstlendiği filmin başrollerini Juno Temple, Riley Keough, Cara Seymour ve Kylie Minogue paylaşıyor. İki genç kız, Jack ve Diane, New York’ta sıcak mı sıcak bir yaz günü tanışır, geceyi deliler gibi öpüşerek geçirirler. Fıkır fıkır ve sessiz Diane’in baştan çıkaran masumiyeti erkeksi Jack’in taştan kalbini hemen eritiverir. Ne var ki, Diane’in yaz sonunda taşınacağını öğrenen Jack, kızı kendinden uzaklaştırır. Diane, hissettiği duyguların gücüne kapılıp kendini ifade etmekte zorlanınca, vücudunda engel olamadığı bazı korkunç değişiklikler ortaya çıkar. 


BEN, ANNA / I, ANNA / Barnaby Southcombe
Tüyler ürperten bir cinayet, kendinden bıkmış bir polis müfettişi ve baştan çıkarıcı bir femme fatale… Fransız Yeni Dalgası’ndan esinlenen ve İngiltere’de geçen Barnaby Southcombe’un kara filmi Ben, Anna / I, Anna türünün tüm klişeleriyle oynuyor. Filmin kahramanları haftalardır uykusuzluk çeken Başkomiser Bernie Reid ve gizemli dul Anna ilk kez bir çöpçatanlık partisinde karşılaşıyor ancak Anna daha sonra bir araya geldiklerinde ne Bernie’yi ne de ilk karşılaşmalarını hatırlıyor. Anna’nın vahşice işlenmiş bir cinayete bulaştığı ortaya çıkınca Bernie’nin mesleki kaygılarıyla sevgi ve yakınlık ihtiyacı çatışıyor. Ne var ki, Anna’nın zihnindeki karmaşa çözülünce ortaya çıkan gerçek her ikisine de çok ağır gelecektir. Filmin başrollerini Charlotte Rampling ve Gabriel Byrne paylaşıyor.


KAPI / THE DOOR / István Szabó
Sinemasal öykülerin ustası Macar yönetmen István Szabó’nun 1960’larda geçen son filmi Kapı / The Door, iki kadının arkadaşlığının sınırlarını keşfe çıkıyor. Roman yazarı olmak isteyen Magda, günlük işlerinde yardımcı olması için yaşlı çamaşırcı Emerenc’i ikna eder. Hizmetleri kusursuz olsa da Emerenc huysuz, ters ve katıdır. Geçmişi meçhuldür; kasabada hakkında şüphe ve dedikodular yürümektedir. Zamanla, tüm tuhaflıklarına rağmen Emerenc ile Magda arasında garip olduğu kadar sağlam bir bağ kurulacaktır. Oscar ödüllü Helen Mirren, Başkalarının Hayatı filminden hatırlayacağınız Martina Gedeck ve Karoly Eperjes başrollerde. 


BAŞKA BİR KADIN / ANOTHER WOMAN’S LIFE / Sylvie Testud
Fransız yıldız oyuncu Sylvie Testud ilk kez kamera arkasına geçerek çektiği romantik komedi Başka Bir Kadın / Another Woman’s Life’ın başrollerinde Fransız sinemasının en tanınmış iki oyuncusu Juliette Binoche ve Mathieu Kassovitz’e yer veriyor. Filmin adındaki kadın olan Marie, tanıştığı bir çizgi roman sanatçısıyla hoş bir gece geçirir ve sabah uyandığında aradan 15 yıl geçmiş olduğunu fark eder. Bu sürede çizgi romancı Paul ile evlenmiş, çok tatlı bir oğlan çocuğu sahibi olmuş, çok uluslu bir yatırım firmasının başına geçmiş, Paris’te muhteşem manzaralı bir dairede oturmaya başlamıştır. Ne var ki, bu başarı öyküsü ilk aşkına mal olmuştur ve dört gün içinde Paul’den boşanacaktır. Marie kısa zaman içinde hem bu “hafıza kaybının” üstesinden gelmeye hem de yuvasını kurtarmaya çalışacaktır.


SEYYAR EV / MOBILE HOME / François Pirot
François Pirot’un Locarno Film Festivali’nde büyük ilgi toplayan filmi Seyyar Ev / Mobile Home, yeni bakış açıları ve aceleci hayalleri keşfe çıkan bu keyifli komedi. Kız arkadaşından ayrılıp işinden istifa eden Simon, taşrada küçük bir kasabada oturan emekli ailesinin yanına geri döner. Hâlâ babasıyla birlikte yaşayan çocukluk arkadaşı Julien ile buluştuklarında otuzlu yaşlarındaki iki kafadarın aklına eski hayallerini gerçekleştirmek gelir ve yollara koyulup müthiş bir macera yaşamak üzere devasa bir karavan satın alırlar. Daha yola çıkamadan karavan bozulunca planları ertelenmiş olur, ama yine de seyahate çıkacaklardır hem de oldukları yerde. “Hareketsiz tatil”lerinin ilk yarısı böyle başlar.


HAYVANAT BAHÇESİNDEN KARTPOSTALLAR / POSTCARDS FROM THE ZOO / Edwin
İlk gösterimini Berlin Film Festivali’nde yapan ve efsaneler, efsunlar, anılar ve rüya gibi görüntülerle dolu aşk filmi Hayvanat Bahçesinden Kartpostallar / Postcards from the Zoo, Kör Domuz Uçmak İstiyor’un yönetmeni Edwin’in ikinci uzun metrajlı filmi. 20 yıl önce bir hayvanat bahçesinde terk edilen ve hayvan terbiyecileri tarafından büyütülen Lana’nın tek bildiği yer bu hayvanat bahçesidir. Lana’nın dünyasına bir gün yakışıklı bir kovboy girer ve sihirbazlık numaralarıyla aklını çeler ve Lana, kovboyun peşi sıra yuvasını terk eder. Bir gün, gösteri sırasında sihirbaz kovboy kayboluverir. Yapayalnız kalan Lana, “ekstralı” bir masaj salonunda çalışmak zorunda kalır. Yüreğindeki özlem duygusu kabardığında, imkânsızı ister ve yuvasına dönmeye karar verir.

Yalanın Bini Bin Para

Televizyon: 21. Yüzyılda Akla Dönüş: House

Bu yıl gösterime girmesi beklenen Next People adlı televizyon dizisinin yazarı Salman Rushdie, günümüzde televizyon dizilerinin, düşünceleri iletme ve hikaye anlatma konusunda, romanların ve filmlerin yerini alma yolunda olduğunu söylüyor. Çok da haksız değil, günümüzde sinema sektörü çok farklı bir kanalda ilerliyor.

Yapımcıların 300 milyon doları bol bol özel efektli ve aksiyonlu bir çizgi roman uyarlamasına yatırmaları işten bile değil ama Geceyarısı Çocukları gibi bir romanı sinemaya aktarmak için gereken devasa bütçeyi hiç kimse aklından bile geçirmiyor, diyor Rushdie.

Düşünsel yanı yüksek bir sinema filmiyle gişe yapılması neredeyse imkansız. Özellikle Amerikan izleyicisinin sinemaya gitme yaşı 12-18 aralığına çekildiğinden beri belirli konulara ve basit anlatımlar içine sıkıştı sinema endüstrisi.

Sinema salonlarında vizyona giren ana akım filmlerde umduğunu bulamayan yetişkin izleyiciler evlerindeki yüksek çözünürlüklü televizyon ekranlarının karşısına geçip farklı platformlardan dizi izlemeye başladı. Bu yüzden de sinema filmleri her geçen gün Amerikan ergenlerinin zeka ve beğenisine göre aşağı doğru inerken televizyon dizilerinde şaşırtıcı bir çeşitlilik göze çarpıyor.

Çağdaş dünya edebiyatının önde gelen isimlerinden biri olan Rushdie, The Sopranos ve Madmen gibi geniş kitlelere ulaşmış ve aynı zamanda da nitelikli televizyon dizilerinin kendisine cesaret ve ilham verdiğini söylüyor. Gerçekten de, sansür kurallarını hiçe sayan bu yapımlar, televizyon dizilerine farklı bir gözle bakılmasına yol açıyor.

Dr. House, öncelikle doktor klişesini tersine çevirmekle işe başlıyor; ters, huysuz, sinirli, alaycı, kötümser, cinsiyetçi, çeşitli zaafları olan “sağlıksız” bir adam.

Sinema filmi, edebiyatta öyküye, televizyon dizisi ise romana karşılık gelir diyenlere belli açılardan hak veriyorum. Okurların/izleyicilerin başından beri romandan/filmden beklentisi insan ruhunun ve hayat denen muammanın derinliklerine nüfuz edebilmektir. Bu kimi zaman öykünün o kısa ve yoğun bakışında, kimi zaman da bir romanın karmaşık koridorlarında yakalanabilir. Asıl fark ise okuma sürecinde ortaya çıkar. Okur bir öykünün dünyasını kendi yaşadığı anın içinde eritir; edebi etkiyi yoğun ve kısa bir sürede hisseder. Romanda ise süreklilik önemlidir. Kişi roman okumaya defalarca ara verip geri dönebilir. Bu da roman türünü popüler kılan en önemli özelliktir kanımca. Sinema filminin süresi ile sınırlı olması, bir oturuşta tamamen bitirilmesi öykü okuma sürecine benzetilebilir. Televizyon dizisi ise süreklilik açısından roman okumaya yakındır. Bu analoji sadece okuma/izleme süresi ile de sınırlı değildir. Ama bu özelliğin doğal bir sonucu olarak iyi bir televizyon dizisinde, izleyici karakterin gelişimini ve diğer karakterlerle etkileşimini çok sayıda olay ve durumla izleme fırsatını yakalar. Birden fazla karakterin yaşamı derinlemesine ele alınabilir. Örneğin, In Treatment ve Six Feet Under gibi diziler karakter derinliği ve psikolojisini ortaya çıkarmak konusunda gerçekten de birçok sinema filmine taş çıkartacak incelikte işlerdir. Görüntünün büyüklüğünden kaynaklanan bir fark daha vardır ve önemlidir. Sinema perdesi çok daha büyük resimleri ve genel planları taşırken, televizyon dizileri ortalama bir televizyon ekranı büyüklüğüne göre hazırlandığı için yakın planlara, oyuncuların yüzlerine odaklanır. Yüz ifadeleri televizyon dizilerinde çok önemli bir anlatım aracı olarak ön plana çıkar ve bu yüzden 'roman okuru'nun karaktere yakınlaşma beklentilerini en üst düzeyde karşılar.

Elbette bu tespitler belirli bir kalite kaygısıyla yapılmış az sayıda televizyon dizisi için geçerli ve bu tür diziler de kolaylıkla dünyada kült haline geliyorlar. House da bunlardan biri kanımca.

Tam bir uyumsuz

Dr. House, öncelikle doktor klişesini tersine çevirmekle işe başlıyor; ters, huysuz, sinirli, alaycı, kötümser, cinsiyetçi, çeşitli zaafları olan 'sağlıksız' bir adam. Bacağındaki sakatlık nedeniyle bastonla dolaşmak zorunda ve ağrı kesicilere bağımlı. Tam bir uyumsuz. Doktor gömleği bile giymeyi reddeden, son ana kadar hastaları muayene etmek istemeyen, çünkü onların ifadelerine inanmayan sıradışı bir adam. Rahatsız edici şakalar yapan bir ergen adeta. Elbette bu kadar olumsuz özelliğini dengeleyecek bir dehası var. Akla hayale gelmeyecek bağlantıları kurabilen, herkesin gözü önündeki semptomları müthiş bir yaratıcılıkla analiz edebilen, risk alıp sonunda hastaları kurtaran bir efsane.

2008 yılında da dünyada en çok izlenen dizi oldu. Televizyon izleyicisinin beklentilerini en iyi şekilde karşıladığına kuşku yok: heyecanlı, meraklı, duygusal, dramatik ama mutlaka mizahi... Zengin olaylar ve karakterler... Tamam ama bunlara sahip binlerce dizi film örnek gösterilebilir. Neden House çok özel bir şöhrete sahip?

Bu sorunun cevabını verebilmek için Dr. House’un ilham kaynağı olan Sherlock Holmes’u hatırlamamız gerekir. 19. yüzyılın sonlarına doğru yayımlanmaya başlayan Sherlock Holmes’un dört roman ve 56 öyküden oluşan külliyatı sayısız sinema filmine ve televizyon dizisine uyarlanmıştır. Ama bunların içinde House en ilgi çekici olanıdır. Sherlock Holmes’un yazarı Sir Arthur Conan Doyle da bir hekimdir. Ünlü dedektifi yaratırken bir dönem çalıştığı hastanede görev yapan ve küçük belirtilerden büyük sonuçlar çıkaran bir doktordan ilham almıştır. Ancak Conan Doyle, bir doktor hikayesi kurmak yerine çok daha ilgi çekici olacağını düşündüğü polisiye türünde yazmayı tercih etmiştir. Bu dönemde bilim, gerçekliği akıl yoluyla açıklamak yolunda öyle büyük mesafeler kat etmiştir ki edebiyatta da akıl yürütmeyi yücelten böyle bir kanalın doğması kaçınılmaz olmuştur.

Salman Rushdie, The Sopranos ve Madmen gibi geniş kitlelere ulaşmış nitelikli dizilerin kendine cesaret ve ilham verdiğini söylüyor.

Sherlock-nasıl-çözecek

Polisiye romanın evreninde tüm olgular birbirlerine neden-sonuç ilişkileriyle bağlıdır. Tüm olaylar iz bırakır ve bu izleri takip ederek gerçeğin ne olduğunu ortaya çıkarmak mümkündür. Her şeyin akla uygun bir açıklaması vardır. Bu düşünce, pozitivist yaklaşımın ta kendisidir aslında ve 19. yüzyılın düşünsel atmosferi tam bu noktada Sherlock Holmes’da bedenlenir. Evet, kişi olarak güvenilmez bir karakter gibi görünür başlangıçta, yani ne fiziksel özellikleri, ne kültürü (bazı konularda tam anlamıyla cahildir ama kimya gibi konuların uzmanıdır), ne sağlığı (kokain bağımlısıdır) onu bildik anlamda bir kahraman yapmaz. İdeal bir karakter değildir. Hepimizin bir sürü eksiği ve kötü alışkanlığı vardır. Dolayısıyla Holmes / Dr. House ile özdeşleşmekte bu kusurlar kolaylık sağlar. Ancak müthiş zekaları her iki karakteri de ulaşılmaz kılar. Bu hikayelerde kim-yaptı sorusunun cevabı kadar Sherlock-nasıl-çözecek sorusunun cevabı da okur için önemlidir. Tüm eksiklerine rağmen olayları çözmekteki keskin zekası ve muhteşem akıl yürütme yeteneği her seferinde pozitivist aklı yücelterek modern insanın içini rahatlatır. Çünkü bilim dünyanın büyüsünü bozmuştur; yaşam yeterli veriler elde edildiği takdirde akıl yoluyla çözülebilecek dev bir bilmeceye indirgenmiştir. İçimizde bir kuşku kaldıysa da bu tür polisiyeler sayesinde kolaylıkla dağılacaktır. Baskerviller’in Köpeği macerasında da böyle bir hikaye anlatılır; Holmes bir inanışın, lanetin, metafizik varlığın nasıl bir tezgah olduğunu ortaya çıkarır. Akıl büyüyü bozar.

House’un neden dünyada bu kadar ilgi çektiğini anlamak için onu ortaya çıkaran koşulları gözden geçirmemiz gerekli. Modernizm, peş peşe yaşanan iki dünya savaşı ve Nazi soykırımının ardından ciddi şekilde yara aldı. Çok daha aydınlık ve mutlu bir geleceği vaad eden bilim sorgulanmaya başladı. İnsanlık geri kalmışlığın kökeninde dinleri ve metafizik inanışları görüyordu; yirminci yüzyılın ikinci yarısında ise fatura bilime çıkarılmaya başlandı. Çünkü bilimsel gelişme öncelikle savaş sanayisini azdırdı, daha korkunç ve güçlü silahlar yapıldı. Aynı dönemde kültürel göreceliğin de etkisiyle tüm kültürel unsurlar (özellikle de dini inanışlar) yeniden saygınlık kazanmaya başladı. Popüler kültür New Age inanışlarla akıldışına savrulmaya başladı. Birçok düşünür bunu postmodern durum olarak niteledi. Modernizmin iyimser ilerlemeciliği ne kadar naifse postmodern safsatacılık da o derece yanlıştı aslında.

Yirmi birinci yüzyıl farklı beklentilerle başladı. Modernizm eleştirisi de eleştirilmeye başlandı. Bilimin hele ki tıbbın kazanımları daha çok teleffuz edilir oldu. Dolayısıyla Dr. House önemli bir ihtiyaçtan, akla dönüş arzusundan doğmuş ve aslına rücu ederek doktor bedeninde ortaya çıkmıştır. Dr. House kendi yarasını tedavi edemese de her gizemli vakada dünyanın akıl yoluyla kavranabilen bir yer olduğunu bize gösterir. Ancak Holmes modernizmin olumlu beklentilerinin ışığıyla aydınlanan, her şeye rağmen iyimser bir karakterdir. 

Oysa Dr. House kiniktir. Dr. House’u huysuz kılan aslında postmodern insanın aptallıklarıdır. Tüm o cinsiyetçi, kaba, tembel, asi görünümü postmodern yüzeyselliklere karşı bir tepkidir. Gerçekte ne düşündüğünü asla bilmeyiz. Yalnızbaşına kaldığında piyanosunun tuşlarına dokunurken bizim için bir muammadır ama kesinlikle o huysuz adam değildir. Aklıyla dünyaya direnen yaralı biridir sadece.


Murat Gülsoy
sabitfikir.com

Bence Máté Fotoğrafları 19

Sevdikleriyle Yatamayan Adam

André Gide, cinsel kimliği konusunda yaşadığı karmaşa nedeniyle hep acı çekti. Üstelik bir de "angelizm" hastalığı vardı


"Olmadığın insan olarak sevilmektense, olduğun insan olarak nefret edilmek daha iyidir", André Gide'in en mükemmel sözlerindendir kuşkusuz. Mevlâna'nın "Ya olduğun gibi görün ya da göründüğün gibi ol" sözlerinin, sivri bir versiyonu gibidir ve André Gide'in Nobel ödülünün arkasındaki sırrı açıklayan, inci tanesi gibi sıralanmış kelime dizisidir aynı zamanda.

En çok otobiografik romanlarıyla tanınan André Gide'in (1869, Paris) babası Paris Üniversitesi'nde hukuk profesörüydü. Gide üç kadın tarafından büyütüldü. Annesi, teyzesi ve hiç evlenmemiş İngiliz Anna Shackleton. Babası öldüğünde 11 yaşındaydı. Hayatını ona adayan annesi, koruyucu, sofu, dominant bir kadındı. Aile, dinini Hügenot'luktan (16. 17. yy Fransız protestanı) Katolizm'e değiştirmişti.

André Gide karmaşık bir kafa yapısına sahipti. Cinselliği ile küçük yaşta yüzleşmesi, sınıfta mastürbasyon yaparken yakalanmasıyla başladı. Bu nedenle sınıftan atıldı. Annesi, ağlamasına aldırmadan onu elinden tutup doktora götürdü. Oğlunu bu alışkanlıktan caydırmak için hadım etmekle tehdit etti. Endişeli, sinirli, kaygılı André, 13 yaşındayken 15 yaşında olan kuzeni Madeleine Rondeaux'a âşık oldu ve hayatı boyunca ona taptı.

Cinselliğinin ailesi tarafından baskı altına alınması genç Gide'in benliğinde suçlu psikolojisi yarattı. Annesinin tavırları yüzünden, "iyi kadın"ın seksüel istekleri olmayacağı kanısına vardı. Fahişelerden korktu. Annesinin ölümünden sonra, evliliğe uygun olup olmadığını düşündü ve seksüel kimliğini anlamak için can çekişir gibi acı çekti. Kadınlarla yaptığı denemeler sonuç vermedi. Buna karşın, genç erkeklerle tatmin edici beraberlikler yaşadı. Sonunda doktora gitti, umutsuzluğunu ve cinsel sapkınlığını anlattı. Fakat doktoru ona, korkmamasını, evlenmesini, bütün bu anlattıklarının Gide'in sadece hayalinde olduğunu söyledi! O da 26 yaşında ilahi aşkı Madeleine'le evlendi.


Cezayir'in siyah incisi
  André ilk cinsel tecrübesini edindiğinde 23 yaşındaydı. Tunus'ta kaldığı otelin etrafında aylak aylak dolaşan 14 yaşındaki bir Arap ile. Saklı kum tepelerinin arasında kendini sunan Arap gencine karşı önce tereddütlü davrandıysa da, sonunda arzularına yenik düştü. Ne ki, yaptığını kabullenememe duygusu ile 16 yaşındaki Meryem'i seçti. Ancak anılarında, Meryem'i, Meryem'in erkek kardeşi olarak düşündüğünü yazdı ve yine anılarında onu, "genç, zayıf, siyah iblis" diye tarif etti.

Genç André bir yıl sonra Cezayir'e gitti ve burada meslektaşı Oscar Wilde ve onun sevgilisi Lord Alfred Douglas ile karşılaştı. Wilde, gittikleri bir kulüpte, André'e genç müzisyenlerden birini teklif etti, o da bunu kabul etti. André Gide, o gece yaşadıklarının hayatının en müthiş cinsel tecrübesi olarak aktardı anılarına: "O geceyi düşünmek bile beni titretiyor."

Cezayir'de kaldığı süre içinde, 15 yaşındaki bir Arap hizmetkârına çok bağlandı. Bu güzel gence "Siyah İnci" ismini taktı. Paris'e dönmesine yakın annesine mektup yazarak onu da beraberinde getirmek istediğini söyledi. Annesi bu isteğe şiddetle karşı çıktı. Aralarındaki mektuplaşma bir ay boyunca devam etti. Savaşı annesi kazandı. Siyah İnci'yi arkada bırakan Gide perişan duygularla Paris'e döndü. Fakat dört yıl sonra Cezayir'e geri geldi, onu buldu, Paris'e götürdü.


Melek hastalığı
  Gide'in 'angelizm' rahatsızlığı vardı. (Çok sevdiği birinin melek olduğuna inanmak) Bu rahatsızlığı, sevdikleriyle cinsel ilişkiye girmesini engelliyordu. Bu durumda 'melek', karısı Madeleine'di! 46 yaşındayken, eski bir arkadaşının kızı olan Elizabeth Rysselberghe'e bir not gönderdi. Ona bir çocuk vermek istediğini yazdı. Ve bir kızları oldu. Kızı Catherine'i 1923'te kabullenen Gide'in torunu da oldu. Kültürlü, akıllı ve bir azize kadar iyi ve güzel insan olan karısı Madeleine, yaşadıkları platonik ilişkiden hiç şikâyetçi değildi. Onun için önemli olan, Gide'in ruhunun tamamına sahip olmaktı. Fakat, André Gide 47 yaşına geldiğinde, Marc Allegret'e âşık oldu. 16 yaşındaki Marc'la aralarındaki aşk, uzun süren bir arkadaşlığa dönüştü. Marc bir gece eve geç gelince, Gide hayatında ilk kez kıskançlığın acıtan duygularını hissettiğini yazdı anılarına. Fakat canı yanan biri daha vardı. Madeleine. Gide'in aşkını kendisine karşı ruhsal bir ihanet olarak kabul eden karısı, Gide'in bütün mektuplarını yaktı. Ama Gide ruhunun sadece onu sevdiğini söyleyecekti ve Madeleine 1938'de hâlâ kocasına bağlı olarak öldü.


Tabulara karşı
  Zamanında büyük kitleleri etkileyen Gide'in yazılarını, büyük bir edebiyatçı olmasına karşın Katolik kilisesi yasakladı. "Immortalist" (Türkçe'ye aynı adla ve "Ahlâksız" olarak da çevrildi) (1902) ve "Kalpazanlar" (1926) adlı eserlerinde, eşcinsel ilişkide tarafların görevlerini ve tarafların kendi ahlâk yasasını şekillendirmesini anlattı. O zamana dek tabu olan konular, onun sayesinde edebi saygınlık kazandı. 1947 yılına kadar tüm ödüllerden yoksun bırakılan André Gide'e 78 yaşındayken Oxford Üniversitesi'nden doktora verildi. Ve aynı yılın Nobel Edebiyat Ödülü'nün Gide'e verilmesi dünyada sansasyon yarattı. Bu ödüle layık görülmesinin en önemli nedeni, yazılarında 'insan'ı, ve insanî olan her şeyi kapsamlı yazmasıydı doğal olarak. Gide, eserlerinde savunmalarını yaparken, gerçek olan hiçbir şeyden sevgisini sakınmadı. İnsanoğlunun anlaşılmaz derin psikolojisini, korkusuzca ve anlaşılır yazdı. Ve tüm yazdıkları sanatsal önem taşıdı.

"André Walter'ın Not Defterleri" adlı eseri (1891), zamanın sembolizm akımını izleyen yazarlara kapılar açtı. Fakat bu yılların en belirgin vakası Cezayir'e yolculuğunun sonucunda oldu. Hasta olan André Gide'in, ölümle boğuşması, onun katı, kuralcı, püriten geçmişine başkaldırıp isyan etmesine neden oldu. Ve ondan sonra, çalışmalarındaki, titizlik, sanatsal disiplin ve katı ahlâk kuralcılığına karşı; bedensel hazlara kendini kaptırışı, eserlerinde çözülmesi mümkün olmayan bir baskı duygusu hissettirdi. "Dünya Nimetleri" (1897), "Saul" (1904) adlı tiyatro eseri, "Yitik Oğulun Dönüşü" (1907), isyanını anlatan belli başlı eserleridir.

Başkaldırısı neticesinde André Gide; 1911'de özel olarak, daha sonra 1924'te açık açık yayımlanan "Croydon"da (Türkçe'ye "Sapık Sevgi" olarak da çevrildi) otobiyografisi "Tohum Ölürse"de (1924), ve "1889-1939" (1939), "1939-1942" (1948), "1942-1949" (1950) arasında yayınlanan günlüklerinde, daha önce eşi emsali görülmemiş bir özgürlükle cinsel meseleleri yazdı. "Lafcadio'nun Serüvenleri" (1914), "Dar Kapı" (1909), "Pastoral Senfoni" (1919) ise André Gide'in anlatı çalışmalarıdır.

Gide'in, roman olduğuna karar verdiği tek eseri, karmaşık bir mekanizması olan, deneysel "Kalpazanlar"dır (1926).


SSCB hayal kırıklığı
  "La Nouvelle Revue Française" dergisinin kurucularından olan André Gide, 1920'lere dek, yenilikçi, öncü ve gizli kalmış edebiyat çevrelerince tanınıyordu en fazla. Fakat daha sonraki yıllarda, tartışılan ve kitleleri etkisi altında bırakan bir figürdü. Çok seyahat etti. Kongo'ya gittiğinde, Fransız firmalarının oradaki adaletsiz ve acımasız uygulamalarını, ekonomik suistimallerini, iğneli ve sert bir dille yargılayan bir rapor hazırladı. Bu raporu yeni reformlara yol açtı. 1930'lu yıllarda komünizme olan sempatisi halkın bir bölümünü sinirlendirirken, Rusya turunda karşılaştığı acı gerçekleri, raporunda düş kırıklığı olarak yazması bir başka skandal oluşturdu.

André Gide'in ilgi alanı, Fransız edebiyatı sınırının çok ötesine taşmıştı. Tagore, Puşkin, Blake, Whitman, Rilke, Conrad, Goethe ve Shakespeare'i tercüme etti. Çok etkili bir edebiyat kritiğiydi aynı zamanda. 1923'de hakkında kitap da yazdığı Dostoyevski gibi sorunlu yazarlara ilgi duydu. André Gide'in en son eseri "Thésée" (1946), eski bir efsaneye yeni bir biçim verme çalışmasıydı. Daha önceki "Oedipe"te (1931) de olduğu gibi.


Sonbahardı. Güneş batıyordu. Gide, Notre Dame Kathedrali'ne ve Seine Nehri'ne baktı. Kendini Balzac romanının bir kahramanı gibi hissetti, ayaklarının altındaki şehri işgale hazır Raticnac...

Gide hırslıydı, ihtiraslıydı, uzun ve dolamaçlı patikalar bulmaktı istediği, kolay elde edilen zaferlerden memnunluk duymak değil.





Ayşe Akdeniz - Radikal

Sahura